Podkarpacki Bank Spółdzielczy posiada obecnie około stu placówek zlokalizowanych na terenie całej Polski. Ponad 140-letnia, bogata w doświadczenia historia banku sprawia, że PBSBank jest uniwersalną i nowoczesną instytucją finansową, należącą do czołówki polskich banków spółdzielczych.

Powiatowe Towarzystwo Zaliczkowe w Sanoku

W 2011 roku minęła 140 rocznica założenia spółki pod nazwą Powiatowe Towarzystwo Zaliczkowe w Sanoku, protoplasty obecnego Podkarpackiego Banku Spółdzielczego w Sanoku.

 

 

Towarzystwo powstało w 1871 roku i jest zaliczane do najstarszych tego rodzaju instytucji kredytowych w Polsce. Działalność swoją spółka ta opierała o przepisy ustawy o spółdzielniach z dnia 9 kwietnia 1871r.

 

Na temat działalności spółki w latach 1871-1903 r. nie zachowały się żadne dokumenty. Wiadomo jedynie, iż sanocka Spółdzielnia pomyślnie prosperowała do wybuchu I wojny światowej. W czasie działań wojennych w 1914-1918 cały jej dorobek został zniszczony. Jednak przetrwanie przez nią trzech bardzo ciężkich okresów, tj. pierwszej wojny światowej, dewaluacji waluty państwa zaborczego, dewaluacji marki polskiej wskazuje na to, że spółka ta pod względem ekonomicznym była rzeczywiście bardzo silną jednostką.

 

Spółka ta miała charakter czysto polski, ponieważ statut jej nie pozwalał na wybór do Rady Nadzorczej członka innej narodowości. To określenie - "czysto polski" - ma istotne znaczenie na Ziemi Sanockiej, gdyż na terenie Sanoka sporo było ludności ruskiej, żydowskiej, ukraińskiej. Żydzi byli m.in. właścicielami większości towarzystw kredytowo-oszczędnościowych, stąd dążenie społeczności polskiej i ruskiej do zakładania własnych spółek oszczędnościowo-kredytowych, aby w ten sposób uniknąć nadmiernej lichwy.

 

O żadnych inicjatywach narodowych nie można byłoby myśleć bez przyzwolenia władz austriackich. Konstytucja austriacka z 1867 roku stała się podstawą udzielania poszczególnym krajom monarchii ograniczonej autonomii. Autonomia Galicji, nawet w nie pełnej postaci, była wydarzeniem korzystnym dla społeczeństwa polskiego, a także mieszkańców innej narodowości. Dzięki nowym prawom Galicja spolszczyła administrację, stworzyła polskie szkolnictwo i zyskała możność kulturalnego rozwoju. Okres ten charakteryzował się burzliwym rozwojem różnego rodzaju towarzystw - od ekonomicznych poprzez kulturalne do naukowych włącznie.

Spółdzielczość bankowa w zaborze austriackim (1864-1918)

W zaborze austriackim tworzone były towarzystwa zaliczkowe (na zasadach Schulzego z Delitzsch) oraz spółki oszczędności i pożyczek (wzorowane na spółkach zakładanych w Niemczech przez Fryderyka Wilhelma Raiffeisena), które od 1924 r. nazywane były Kasami Stefczyka.

 

Franciszek Stefczyk zapoznawszy się w Niemczech z organizacją i funkcjonowaniem spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowych typu Raiffeisena, szerzył ich idee wśród ludności wiejskiej w Małopolsce, korzystając również z doświadczeń spółdzielczości poznańskiej. Pierwsze jego próby na tym polu spotkały się z ostrą krytyką. Twierdzono, że w warunkach ciemnoty, nędzy i zacofania polskiej ludności wiejskiej w zaborze austryjackim spółdzielnie te nie będą miały racji bytu.

 

Po pokonaniu wielu trudności w 1890 r. w Czerniechowie pod Krakowem założył pierwszą spółdzielnię oszczędnościowo - pożyczkową pod nazwą "Spółka Oszczędności i Pożyczek" i został w niej kasjerem. Po tym eksperymencie nastąpił szybki rozwój, bowiem Sejm Krajowy w Galicji uchwałą z dnia 16 marca 1899 roku powierzył Wydziałowi Krajowemu wykonywanie patronatu nad spółdzielczością. Spółki zyskały w ten sposób pomoc instruktażową i oparcie w biurze Patronatu dla Spółek Oszczędności i Pożyczek we Lwowie. Przed pierwszą wojną światową Patronat Lwowski zarejestrował już przeszło 1 500 spółek.

 

Cel spółdzielni oszczędnościowo - pożyczkowych określony przez samego twórcę miał moralnie i materialnie podnieść członków poprzez:

 

  • udzielenie członkom w miarę potrzeby pożyczek potrzebnych w gospodarstwie z funduszów, które spółdzielnia na ten cel gromadzi przy pomocy wspólnej nieograniczonej poręki swych członków,
  • danie możliwości do umieszczania na procent pieniędzy zaoszczędzonych, a marnie leżących - w ten sposób, iż spółdzielnia przyjmie i oprocentuje składki oszczędnościowe,
  • popieranie i tworzenie spółdzielni w okręgu.

 

 

W czasie działań wojennych w latach 1914-1918 cały dorobek spółek został zniszczony. Dopiero po wojnie oraz po stabilizacji waluty w niepodległym państwie spółki wznosiły swoją działalność.

 

W miarę rozwoju Kas Stefczyka miały one torować drogę i ułatwić rozwój innych form spółdzielni rolniczych.

 

Licznie powstające Spółdzielnie Oszczędności i Pożyczek nie ograniczały swojej działalności tylko do przyjmowania wkładów oszczędnościowych i udzielania pożyczek, ale włączały się aktywnie w procesy społeczno - gospodarcze zachodzące na wsi galicyjskiej.

 

Na terenie obecnej działalności Podkarpackiego Banku Spółdzielczego w Sanoku działały następujące Spółki Oszczędnościowo - Pożyczkowe:

 

1. Towarzystwo Kredytowe dla Handlu i Przemysłu w Sanoku,

2. Towarzystwo Eskontowe i Handlowe w Sanoku,

3. Komercjalny Zakład Kredytowy w Sanoku,

4. Towarzystwo Kredytowe i Oszczędności w Sanoku,

5. Powiatowe Towarzystwo Zaliczkowe w Sanoku,

6. Towarzystwo Bankowe dla Handlu i Przemysłu w Sanoku,

7. Towarzystwo Wzajemnego Kredytu "Beskid" w Sanoku,

8. Kasa Zaliczkowa w Sanoku (celem kasy zaliczkowej było popieranie rozwoju gospodarczego swych członków na polu przemysłu, rękodzieła, handlu, a przede wszystkim rolnictwa. Kasa Zaliczkowa w Sanoku działała poprzez swoje organa zwiadowcze którymi były: Dyrekcja, Rada Nadzorcza i Walne Zgromadzenie),

9. Komunalna Kasa Oszczędności Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka,

10. Towarzystwo Kredytowe i Oszczędności w Zarszynie,

11. Towarzystwo Kredytowe i Oszczędności w Odrzechowej,

12. Spółka Oszczędności i Pożyczek w Posadzie Olchowskiej,

13. Towarzystwo Kredytowe dla Handlu i Przemysłu w Zagórzu,

14. Towarzystwo Zaliczkowe w Rymanowie wraz z agendą w Jaśliskach,

15. Katolicka Kasa dla Rzemieślników i Rolników w Rymanowie,

16. Towarzystwo Kredytowe dla Handlu i Przemysłu w Rymanowie,

17. Towarzystwo Kredytowe i Oszczędności w Rymanowie,

18. Towarzystwo Kredytowe i Oszczędności w Jaśliskach,

19. Spółka Oszczędności i Pożyczkowa w Klimkówce,

20. Towarzystwo Kredytowe i Oszczędności w Bukowsku,

21. Towarzystwo Zaliczkowe w Bukowsku,

22. Towarzystwo Zaliczkowe w Lesku - rozpoczęło swoją działalność 23 maja 1873r. Działalność Towarzystwa obejmowała stopniowo coraz większy obszar, głównie okolice Leska, Ustrzyk Dolnych, Baligrodu i Lutowisk.

23. Towarzystwo Zaliczkowe w Brzozowie - pierwsze Walne Zebranie Założycielskie odbyła się 30 maja 1888r. Była to pierwsza Spółdzielnia na terenie powiatu brzozowskiego.

24. Towarzystwo Zaliczkowe w Dukli - rok założenia 1882

 

 

 

Ponadto na terenie działalności Banku działały liczne Kasy Oszczędnościowo -Pożyczkowe:

 

Kasa Stefczyka w Besku Spółdzielnia z nieograniczoną odpowiedzialnością powstała 17 kwietnia 1910 roku. W chwili założenia liczyła 31 członków. W dniu 19 maja 1949 roku została włączona do Kasy Stefczyka w Zarszynie . Terenem działania Kasy Stefczyka w Besku w latach 1931-1949 były następujące miejscowości: Besko, Besko - Poręby, Głebokie, Milcza, Mymoń, Sieniawa.

 

Kasa Stefczyka w Zarszynie z nieograniczoną poręką powstała 8 listopada 1909 roku. Zasięgiem swym obejmowała : Nowosielce, Pisarowce, Markowce, Pielnię, Pobiedno i Dudyńce.

 

Kasa Stefczyka w Falejówce powstała 29 maja 1938 roku. W chwili powoływania spółki deklarację podpisało 101 członków. Terenem działania spółdzielni były następujące miejscowości: Falejówka, Jurowce, Pokoszówka, Raczkowa, Srogów Górny. Kasa Stefczyka w Falejówce uległa likwidacji w 1952 roku.

 

Kasa Stefczyka w Jaćmierzu z nieograniczoną poręką powstała 17 lutego 1907 roku. W chwili założenia było 48 członków. Prowadziła działalność w takich miejscowościach jak: Bażanówka, Jaćmierz, Posada Jaćmierska, Wola Górecka. W 1938 roku w wyniku włączenia Kasy Stefczyka w Strachocimie do kasy w Jaćmierzu, teren działania powiększył się o następujące wsie: Jurowce, Kostarowce, Pakoszówka, Strachocina.

 

Kasa Stefczyka w Klimkówce z nieograniczoną poręką powstała w 1902 roku i liczyła wówczas 42 członków. W 1949 roku połączyła się z Bankiem Spółdzielczym w Rymanowie.

 

Kasa Stefczyka w Strachocinie spóldzielnia z nieograniczoną odpowiedzialnością powstała w 1924 roku. W dniu 24 kwietnia 1938 roku Kasę Stefczyka w Strachocinie sfuzjowano z Kasą Stefczyka w Jaćmierzu. Teren jej działania powiększył się dodatkowo o następujące miejscowości: Jurowce, Kostarowce, Pakoszówka i Strachocina.

 

Kasa Stefczyka w Zagórzu spółdzielnia z nieograniczoną odpowiedzialnością powołana została do życia 15 listopada 1925 roku. Terenem działania były następujące miejscowości: Dolina, Wielopole, Zagórz, Zasław i Poraż.

 

Ponadto działały jeszcze Kasy Stefczyka : w Posadzie Olchowskiej i Tyrawie Wołoskiej. Wprawdzie brak akt, ale zachowały się stemple pieczętne. Pierwszy w Parafi pw. Przemienienia Pańskiego w Sanoku drugi w Muzeum. Niewykluczone, że istniały jeszcze inne.

 

  • Kasa Spółdzielcza w Brzozowie rok założenia 1880,
  • Kasa Raiffeisena w Haczowie rok założenia 1906 z czasem przemieniona w Kasę Stefczyka, Kasa Spółdzielcza w Domaradzu założona 21 marca 1907 roku,
  • Kasa Stefczyka w Jasienicy rok założenia ok. 1928
  • Gminna Kasa Pożyczkowa w Lesku rok założenia ok. 1884 roku,
  • Kasa Stefczyka w Dydni założona tuż przed II wojną światową

 

 Spółdzielczość bankowa w odrodzonej Polsce (1918-1939)

Rozwijający się dynamicznie ruch spółdzielczości kredytowej został przerwany przez I wojnę światową. W czasie wojny majątek wielu spółdzielni został zniszczony lub rozgrabiony, wiele z nich przestało istnieć.

 

Po odzyskaniu niepodległości spółdzielczość musiała rozwiązywać wiele trudnych problemów ekonomicznych i społecznych. Cechą charakterystyczną było ogromne rozbicie organizacyjne, nad którego przezwyciężeniem działacze spółdzielczy pracowali przez całe dwudziestolecie międzywojenne.

 

W tym okresie działały różne rodzaje spółdzielni oszczędnościowo - pożyczkowych: powszechne, rolnicze, urzędnicze i pracownicze oraz inne. SOP-y uczestniczyły w sporach ideologicznych, toczonych przez odłamy spółdzielczości w Polsce międzywojennej.

 

Podstawowym aktem prawnym, który uregulował dalszą działalność i rozwój spółdzielczości, w tym również kredytowej, była jednolita ustawa o spółdzielniach uchwalona 29 października 1920 r. przez Sejm RP. Zadaniem spółdzielni było podnoszenie poziomu gospodarstwa lub zarobku członków oraz działalność oświatowo - wychowawcza.

 

W latach 1918-1924 polska spółdzielczość bankowa na skutek dewaluacji ówczesnej marki polskiej straciła prawie cały swój kapitałowy dorobek. Po wprowadzeniu w 1924 r. Przez Ministra Skarbu Władysława Grabskiego nowej waluty -złotego, spółdzielczość bankowa stosunkowo szybko odrobiła swoje straty. Jednak kryzys gospodarczy z lat 1929-1934, który dotknął szczególnie rolnictwo, odbił się szczególnie na działalności instytucji kredytowych. Wynikało to z poważnych trudności w spłacie kredytów i wyraziło się m.in. w niemożności wypłacania wkładów oszczędnościowych, nie lokowaniu w spółdzielniach nowych wkładów oraz w domaganiu się przez dotychczasowych wkładców zwrotu oszczędności.

 

Dzięki konwersji wierzytelności rolniczych oraz pomocy państwa, spółdzielczość bankowa zdołała opanować skutki kryzysu gospodarczego.

 

W 1937 roku po raz pierwszy od czasu kryzysu nastąpił przyrost wkładów oszczędnościowych, wzrosła sieć spółdzielni oraz liczba członków.

 

Zadania i funkcje SOP w okresie międzywojennym nie ograniczały się jedynie do działalności gospodarczej, obejmując także liczne przedsięwzięcia na rzecz postępu oświatowegoi cywilizacyjnego i swoich środowiskach.

 

 

Okres okupacji (1939-1945)

Okres II wojny światowej spowodował bardzo poważne straty w spółdzielniach oszczędnościowo - pożyczkowych, tak w zakresie ich funkcjonowania, jak i wykonywania podstawowych zadań gospodarczych oraz w ich powiązaniach organizacyjnych. Niemieckie władze okupacyjne po zajęciu Polski, na terenach przyłączonych do Rzeszy rozpoczęły represje wobec działaczy polskich organizacji, wśród nich wobec działaczy samorządowych spółdzielczości bankowej. Banki postawiono w stan likwidacji, mianując komisarycznych zarządców niemieckich. W postępowaniu likwidacyjnym ściągano zadłużenie Polaków, a wkłady wypłacano tylko osobom deklarującym przynależność do narodowości niemieckiej.

 

W Generalnej Guberni władze okupacyjne powołały do życia Bank Emisyjny i dokonały zmiany waluty. Na terenach znalazły się 1152 spółdzielnie oszczędnościowo - pożyczkowe, tj. 35% ich stanu z 1939 roku. Przeważały SOP rolnicze, zwane Kasami Stefczyka. Ich działalność koordynował niemiecki urząd nadzoru bankowego i pełnomocnik do spraw spółdzielczości bankowej. Obowiązywały zakazy dotyczące działalności samorządowej, społeczno-wychowawczej i kulturalno-oświatowej. Zabronione było odbywanie zjazdów i zebrań członkowskich. Ograniczano swobodę podziału nadwyżki bilansowej i przeznaczenia nawet drobnych kwot na cele społeczne.

 

Pracami rewizyjno-patronackimi w latach okupacji kierował Związek Spółdzielni Rolniczych i Zarobkowo - Gospodarczych w Generalnej Guberni.

 

Wielu pracowników i działaczy spółdzielczości było zaangażowanych w działalność konspiracyjną, wchodząc w skład polskich organizacji podziemnych. Łącznikami między Związkiem, spółdzielniami i podziemiem byli przede wszystkim lustratorzy, a lokale spółdzielni często służyły jako miejsca działalności konspiracyjnej. W warunkach konspiracji, z myślą o pracy w wolnej Polsce prowadzono też szkolenie nowych kadr SOP-ów. Spółdzielczość bankowa w latach 1939-1945 poniosła znaczne straty i straciła wielu najbardziej aktywnych działaczy.

 

Po wojnie w obecnych granicach Polski pozostało zaledwie 2.080 Spółek Oszczędnościowo Pożyczkowych, które kontynuowały działalność opartą na zasadach obowiązujących przed wojną.

 

Powojenny okres spółdzielczości bankowej można podzielić na pięć etapów charakteryzujących się odmiennymi rozwiązaniami organizacyjnymi spółdzielczości kredytowej. Obejmują one:

 

 I etap: odbudowa polskiej spółdzielczości bankowej (1945-1949)

 II etap: Gminne Kasy Spółdzielcze (1950-1956)

 III etap: Spółdzielnie Oszczędnościowo - Pożyczkowe (1956-1975)

IV etap: Banki Spółdzielcze i Banki Gospodarki Żywnościowej (1975-1989)

 V etap: okres transformacji spółdzielczości bankowej do gospodarki rynkowej (od 1990 r.)

 Gminne Kasy Spółdzielcze (1950-1956)

W roku 1950 Minister Skarbu na podstawie dekretu o reformie bankowej z 1948 roku wydał zarządzenie o przekształcaniu części spółdzielni oszczędnościowo - pożyczkowych w Gminne Kasy Spółdzielcze (GKS). Utworzono wówczas 1255 GKS. SOP-y pracownicze zostały przekształcone w kasy zapomogowo-pożyczkowe, a SOP powszechne (rzemieślnicze) uległy likwidacji, podobnie jak Bank Gospodarstwa Spółdzielczego.

Nadany przez Ministra Skarbu statut pozbawił w 1952 roku GKS prawa przyjmowania wkładów oszczędnościowych na własny rachunek, a udzielanie pożyczek uzależnił od pozytywnej opinii Związku Samopomocy Chłopskiej.

Niedostateczną sieć GKS w obsłudze finansowej kontraktacji i skupu uzupełniały punkty kasowe, zakładane bez ograniczeń.

Gminne Kasy Spółdzielcze działały na podstawie ustawy o spółdzielniach, ale spółdzielniami były tylko formalnie. Podporządkowane organizacyjnie Bankowi Rolnemu, stały się jego aparatem pomocniczym o poszerzonym zakresie czynności. Do zadań wykonywanych przez GKS należało m.in.:

  • prowadzenie działalności kredytowej,
  • prowadzenie rachunków zastępczych i bieżących,
  • inkaso należności PFZ, BR i PZU,
  • realizacja wierzytelności na rzecz wydziałów finansowych,
  • rozliczenia w ramach jedności kasowej z GS "Samopomoc Chłopska" itp.

Na naszym terenie Kasy takie powstały w Rymanowie, Zarszynie i Sanoku. Gminna Kasa Spółdzielcza w Rymanowie przejęła agendy Kasy Stefczyka w Klimkówce. Gminna Kasa Spółdzielcza w Zarszynie przejęła agendy Kas Stefczyka w Besku, Jaćmierzu, Strachocinie

i Zarszynie. Natomiast na bazie Towarzystwa Ubezpieczeniowego "Beskid" w Sanoku i po przejęciu Kas z Falejówki i Zagórza utworzona została Gminna Kasa Spółdzielcza w Sanoku. Działalność prowadziła poprzez jednostkę macierzystą oraz oddziały w Mrzygłodzie, Tarnawie Górnej, Zagórzu, Nowotańcu i Komańczy.

Powstały też Gminne Kasy w Lesku, Brzozowie, Dukli, Domaradzu i Haczowie.

W latach 50-tych w Zarządzie kasy działały takie osoby jak:

Franciszek Lurski, Jan Roman, Kazimierz Dziuban, Maria Żmuda, Józef Bodziak, Franciszek Charchała, Władysław Lisowski, Mieczysław Lisowski, Zdzisław Haduch, Stanisław Wojnarowski.

Stanowiska kierowników kas zajmowali kolejno;

Wilhelm Pawliszewski, Jerzy Słuszkiewicz, Władysław Hydzik, Helena Kulpińska w latach 1975-1994, jako Dyrektor Banku Antoni Motyczka.

Spółdzielnie Oszczędnościowo - Pożyczkowe (1956-1975)

W kwietniu 1956 roku Prezydium Rządu uchwaliło dla SOP nowy statut, którego celem było przywrócenie spółdzielczości bankowej jej spółdzielczo-samorządowego charakteru. Statut ten wprowadził nową powszechną nazwę - Kasa Spółdzielcza.

W sierpniu 1957 roku odbył się Krajowy Zjazd Delegatów, który wytyczył kierunki rozwoju i zakres działania spółdzielni oraz powołał do życia Związek Spółdzielni Oszczędnościowo -Pożyczkowych. Powołany Związek SOP, a od 1964 roku Centralny Związek SOP, zrzeszający wszystkie spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe w Polsce działał do roku 1975.

 Banki Spółdzielcze i BGŻ (1975-1989)

W 1975 roku na podstawie ustawy o Prawie bankowym spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe uzyskały jedną wspólną nazwę - Banki Spółdzielcze.

Ponadto w wyniku ustawowego połączenia Centralnego Związku Spółdzielni Oszczędnościowo - Pożyczkowych i Banku Rolnego utworzony został państwowo-spółdzielczy Bank Gospodarki Żywnościowej, w którym 54% udziałów posiadał Skarb Państwa, a 46% banki spółdzielcze.

W nowej strukturze organizacyjnej banki spółdzielcze uzyskały ekonomiczne podstawy szerokiego zakresu finansowania rolnictwa i prywatnego sektora pozarolniczego. Nastąpiło polepszenie warunków pracy, głównie w drodze budowy nowych i modernizacji już istniejących obiektów bankowych.

Jednakże ten okres istnienia zintegrowanej organizacji bankowej charakteryzował się dość znacznym ograniczeniem stosowania spółdzielczych zasad działania banków spółdzielczych i samodzielności organów samorządowych.

W 1982 roku Sejm uchwalił dwie ustawy; Prawo bankowe i Prawo spółdzielcze, które przywróciły podstawowe zasady samorządnego działania banków spółdzielczych i BGŻ.

Mimo przywrócenia bankom spółdzielczym spółdzielczego charakteru oraz funkcjonowania BGŻ

w oparciu o postanowienia ustawy o spółdzielniach i ich związkach, nadal występowały urzędowe ograniczenia w zakresie samodzielnej działalności banków tj.: sztywne stopy procentowe od kredytów i depozytów, wysoka stopa podatku dochodowego oraz sztywne taryfikatory płac.

Bez względu na przemiany polityczne, społeczne i gospodarcze Bank Spółdzielczy w Sanoku zawsze prowadził działalność zgodną z potrzebami swoich członków, starając się w pełni zabezpieczyć wszystkie potrzeby kredytowe i bezpieczeństwo lokującym.

Bank przejął także kredytowanie prywatnego handlu i usług. Prowadził sprzedaż państwowych nieruchomości rolnych, pośredniczył w sprzedaży ziemi i gospodarstw rolnych.

Okres transformacji (lata 90-te)

Początek lat dziewięćdziesiątych to okres wchodzenia banków spółdzielczych w wolny rynek finansowy. Stało się to na mocy ustawy z dnia 20 stycznia 1990 roku, która zlikwidowała centralne związki spółdzielcze, a tym samym wszelki nadzór nad działalnością banków spółdzielczych. Wolny rynek finansowy w skali całej gospodarki narodowej oznaczał wyzwolenie ogromnej ilości inicjatyw, powstanie nowych firm, różnych podmiotów gospodarczych, jednym słowem szeroko rozumianej przedsiębiorczości osób fizycznych i prawnych.

Okres pełnej swobody i wolnego rynku, trwający do 1994 roku, został różnie wykorzystany przez banki spółdzielcze; jedne skutecznie asymilowały się do nowych warunków rynkowych, inne zaś tylko wegetowały, a część upadła na skutek złej gospodarki, jak również niekorzystnych decyzji kredytowych, podejmowanych przez ich kierownictwa.

W tej sytuacji banki spółdzielcze, odczuwając brak wszelkiej pomocy i wręcz osamotnione, szukały możliwości zintegrowanego działania. Wszelkie inicjatywy zmierzające w tym kierunku trafiały na podatny grunt ze strony banków spółdzielczych.

W roku 1991 powstały: Bank Unii Gospodarczej S.A. w Warszawie i Wielkopolski Bank Gospodarczy S.A. w Poznaniu, zaś w 1992 roku Gospodarczy Bank Południowo Zachodni we Wrocławiu.

Banki te, jako wybitnie komercyjne, nie miały charakteru regionalnego i zrzeszały banki spółdzielcze różnych regionów kraju, najczęściej takie, które miały nie najlepsze doświadczenia we współpracy z Bankiem Gospodarki Żywnościowej. Jednocześnie organizatorzy zrzeszeń korzystali z pomocy finansowej w formie dotacji kapitałowej, zwiększającej ich środki własne, to jest udziały zadeklarowane przez akcjonariuszy, czyli banki spółdzielcze. Stworzyło to dogodniejsze warunki funkcjonowania na rynku finansowo-kredytowym.

W roku 1992 Narodowy Bank Polski dokonał wstępnej oceny działalności banków spółdzielczych w skali całego kraju. NBP zwrócił uwagę przede wszystkim na niski stan kapitałów własnych. Dostrzeżono jednak pozytywy banków spółdzielczych tj. doskonale rozwinięta sieć placówek, niezła znajomość potencjalnych klientów i bardzo dobra orientacja w warunkach, w których bank się znajdował.

Zaoferowano Bankom Spółdzielczym dwa warianty rozwoju. Wariant pierwszy dotyczył usamodzielnienia banków i zwiększenia przez nich funduszy własnych do poziomu 5 mln ECU. Wzrost funduszy własnych może nastąpić przez pozyskiwanie nowych udziałów i członków oraz przez fuzje z innymi bankami. Drugi wariant zakładał możliwość wspólnego działania z innymi bankami w strukturze zrzeszonej, w której udziałowcami są właśnie banki spółdzielcze.

Na tle ogólnych zjawisk i procesów zachodzących w polskiej spółdzielczości, Bank Spółdzielczy w Sanoku zyskał całkiem nowe możliwości rozwoju - i tę szansę wykorzystał.

W 1992 roku Bank Spółdzielczy w Sanoku odłączył się od Banku Gospodarki Żywnościowej. Wraz z pięcioma innymi bankami spółdzielczymi był założycielem nowego banku zrzeszającego - Banku Unii Gospodarczej w Warszawie.

Banki Spółdzielcze zrzeszone w Banku Unii Gospodarczej utworzyły Fundusz Gwarancyjny, który jest zabezpieczeniem dla banków spółdzielczych.

W dniu 24 czerwca 1994 roku uchwalona została ustawa o restrukturyzacji BGŻ i banków spółdzielczych. Ustawę tą ironicznie nazwano "świętojańską", od dnia, w którym została podjęta. Zmiany te zapoczątkowały nowy okres w bogatej historii polskiej spółdzielczości bankowej.

W 1996 roku kapitały własne banku wyniosły ok. 700 tys. euro. W kolejnych latach dzięki osiąganym dochodom, a także przyłączaniu następnych banków spółdzielczych w regionie środki szybko rosły.

Duża rola przypadła Zarządowi banku, który posiadał większość uprawnień decyzyjnych. Od jego aktywności, umiejętności i zaangażowania zależało w dużej mierze powodzenie w działalności Banku.

W wyniku wprowadzenia reformy bankowości powstała konkurencja między bankami. Oferta produktów bankowych, musi być na tyle atrakcyjna aby utrzymać dotychczasowych klientów i pozyskać nowych. Tego wszystkiego zarówno kadra kierownicza, jak i pracownicy musieli się nauczyć.

 Bank obecnie (1997-2012)

W 1997 roku Rada Nadzorcza wspólnie z Zarządem Banku podjęła decyzję o połączeniu okolicznych banków spółdzielczych, nie mających szans na samodzielne sprostanie wymogom uchwały Komisji Nadzoru Bankowego, z Bankiem Spółdzielczym w Sanoku.

Łączenie banków spółdzielczych odbywało się na podstawie obowiązujących przepisów prawnych. Polski system prawny przewiduje możliwości łączenia banków spółdzielczych w oparciu o przepisy ustawy z 16 września 1982r. "Prawo spółdzielcze" oraz w oparciu o przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. "Prawo bankowe".

Tryb łączenia się banków określony w artykułach 96-102 Prawa bankowego przewidziany jest przed wszystkim dla tych banków, które osiągnęły wyniki finansowe wykazujące zysk netto, a ich pasywa nie są obciążone stratą z lat ubiegłych.

Podejmowanie przez banki decyzji o łączeniu się było zadaniem trudnym i odpowiedzialnym, wymagającym wielu przemyśleń, konsultacji i zabiegów organizacyjnych. Należało się tutaj wyrzec własnej samodzielności, na rzecz jednego wspólnego Banku. Zdecydowana większość udziałowców rozumiała potrzebę wspólnego działania.

Przed połączeniem Bank Spółdzielczy w Sanoku posiadał 6 placówek, z tego 4 filie oraz 2 punkty kasowe. Po połączeniu liczył 27 jednostek bankowych. Największy przyrost nastąpił na skutek przyłączenia oraz uruchomienia nowych placówek bankowych w latach:

1997 - Bank Spółdzielczy w Brzozowie, Bank Spółdzielczy w Dydni

1999 - Bank Spółdzielczy w Bratkówce, Bank Spółdzielczy w Domaradzu, Bank Spółdzielczy w Lesku, Bank Spółdzielczy w Zarszynie, Bank Spółdzielczy w Dukli

2000 - uruchomienie nowego Oddziału w Krośnie.

Z dniem 1 stycznia 2000 roku Bank Spółdzielczy w Sanoku po raz kolejny zmienił nazwę tym razem na Podkarpacki Bank Spółdzielczy w Sanoku. W tym samym czasie zmieniliśmy zrzeszenie na Gospodarczy Bank Południowo - Zachodni we Wrocławiu, była to konsekwencja poszukiwania nowych możliwości rozwoju. Wraz z innymi bankami spółdzielczymi utworzyliśmy Fundusz Gwarancyjny. Taka dodatkowa forma zabezpieczenia występuje jedynie w naszym Zrzeszeniu i jest uzupełnieniem bezpieczeństwa gwarantowanego przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Rozwój banku spółdzielczego jest w dużym stopniu zależy od wsparcia, jakie otrzymuje od banku zrzeszającego, który jest partnerem silnym, dobrze zorganizowanym, posiada doświadczoną i chętną do współpracy kadrę.

Podkarpacki Bank Spółdzielczy jest drugim, co do wielkości bankiem spółdzielczym w Polsce pod względem wysokości kapitałów własnych i największym w Polsce, jeśli chodzi o ilość placówek, tych na terenie województwa podkarpackiego jest już 89, z czego 17 to Oddziały Banku. Funkcjonuje także 5 oddziałów Spółki Giełdowej PBS Finanse S.A. w Krakowie, Katowicach, Gdyni i Warszawie i Wrocławiu, które oferują pełny zakres produktów i usług Podkarpackiego Banku Spółdzielczego.

W 2010 roku swoją pozycję Podkarpacki Bank Spółdzielczy wzmocnił debiutem na rynku obligacji Catalyst.

Bank osiąga znaczące wyniki finansowe. Na koniec 2011 r. posiadał już sumę bilansową wynoszącą 2 033 062 tys. zł, dysponował również funduszami własnymi w wysokości 157 170 tys. zł.

Rok, w którym Bank obchodził 140-lecie istnienia wyraźnie zapisał się w historii bankowości w Polsce. PBS jako pierwszy w kraju uruchomił bankomat biometryczny (nowoczesne rozwiązanie uwierzytelniające klienta poprzez skanowanie układu naczyń krwionośnych palca).

O jakości usług i o tym, że Podkarpacki Bank Spółdzielczy jest godnym zaufania partnerem świadczą liczne nagrody i wyróżnienia. Od kilku lat PBS jest honorowany godłem Bank Przyjazny dla Przedsiębiorców oraz zaszczytnym tytułem lidera Polskiego Biznesu już z dwoma diamentami. Warto także wspomnieć o wyróżnieniu w konkursie Krajowi Liderzy Innowacji. W roku Jubileuszowym PBS zajął pierwsze miejsce w kategorii Największe Banki w krajowym rankingu „Wyróżniające się Banku Spółdzielcze", a za usługę biometrii otrzymał tytuł laureata konkursu „Najwyższa jakość Quality International 2011" oraz nagrodę w konkursie projekt roku.

Oferta banku obejmuje pełen zakres usług: ROR, rachunki walutowe, lokaty, kredyty, karty płatnicze, ubezpieczenia oraz fundusze kapitałowe. PBS jest, więc w pełni bankiem uniwersalnym, także pod względem struktury klientów strategicznych – są nimi zarówno osoby prywatne, rolnicy indywidualni czy małe i średnie przedsiębiorstwa, ale także duże przedsiębiorstwa i samorządy terytorialne.

Podkarpacki Bank Spółdzielczy ma blisko 15 tysięcy udziałowców, są to w zdecydowanej większości osoby prywatne, ale także kilkadziesiąt osób prawnych: gmin i spółek prawa handlowego. Ich udział w zarządzaniu bankiem opiera się na zebraniu przedstawicieli, które mianuje Radę Nadzorczą.

Może się wydawać, że spółdzielcza forma prawna stwarza ograniczenia w szybkim, zewnętrznym podwyższaniu funduszu udziałowego banku. A jednak nie przeszkodziło PBS nie tylko w stworzeniu własnej grupy kapitałowej PBS Finanse, notowanej na warszawskiej giełdzie, ale także w emisji obligacji wprowadzonych do obrotu publicznego.

Bank od wielu lat buduje trwałe relacje z Klientami poprzez kompleksową ofertę produktów finansowych. Zapewnia swoim Klientom produkty nowoczesne, dobrej jakości, po bardzo konkurencyjnej cenie. Jednocześnie Bank daje swoim Klientom poczucie bezpieczeństwa, z jednej strony poprzez ciągły rozwój i wzrost wartości Banku a z drugiej poprzez dyspozycyjność, szybkość podejmowania decyzji, profesjonalizm pracowników.

Stworzony ogromnym wysiłkiem tak duży potencjał decyduje o wielkości Banku, jego charakterze i pozycji na rynku usług bankowych. Jest to niewątpliwie powód do dumy i satysfakcji, ale także rodzi nowe problemy i wyzwania, którym kierownictwo Banku musi stawić czoło.